BLOK 27 · 2 godz. Prawo autorskie Licencje RODO

Prawne i etyczne aspekty informatyki

Informatyka Rozszerzona · Klasa 4 · Semestr II · Blok 27/30

1. Prawo autorskie w informatyce

Kod źródłowy, grafiki, muzyka i teksty są automatycznie objęte ochroną prawa autorskiego od momentu ich stworzenia — nie trzeba nigdzie tego rejestrować. Autor ma wyłączne prawo decydować o kopiowaniu, modyfikacji i rozpowszechnianiu swojego dzieła.

Częsty błąd uczniów

"Znalazłem to w internecie, więc mogę tego użyć" — to nieprawda. Publiczna dostępność pliku (obrazka, fragmentu kodu, muzyki) nie oznacza, że można go swobodnie kopiować, modyfikować czy sprzedawać. Trzeba sprawdzić licencję, na jakiej dany materiał jest udostępniony.

2. Rodzaje licencji oprogramowania

Licencja	Co pozwala robić	Przykład
Freeware	Darmowe używanie, ale bez dostępu do kodu źródłowego i bez prawa modyfikacji	Skype, Adobe Reader
Open Source (np. MIT, GPL)	Dostęp do kodu źródłowego; można go modyfikować i (zależnie od licencji) rozpowszechniać	Linux, Python, Firefox
Shareware	Darmowa wersja próbna, ograniczona czasowo lub funkcjonalnie	WinRAR
Licencja komercyjna	Płatne użytkowanie na warunkach określonych przez producenta	Microsoft Office, Adobe Photoshop
Public Domain	Brak ograniczeń — dzieło jest własnością publiczną (autor zrzekł się praw lub minął okres ochrony)	Dzieła klasyczne po wygaśnięciu praw

GPL vs MIT — kluczowa różnica

Licencja MIT jest permisywna — można dowolnie wykorzystać kod, nawet w projekcie komercyjnym i zamkniętym. Licencja GPL jest "zaraźliwa" (copyleft) — jeśli wykorzystasz kod na licencji GPL w swoim projekcie, Twój projekt też musi zostać udostępniony na licencji GPL (musi pozostać otwarty).

3. RODO — ochrona danych osobowych

RODO (Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych, UE, od 2018 r.) reguluje, jak firmy i instytucje mogą zbierać, przetwarzać i przechowywać dane osobowe obywateli Unii Europejskiej.

Zgoda — dane osobowe można przetwarzać tylko za wyraźną, świadomą zgodą osoby (lub na innej podstawie prawnej, np. wykonania umowy).
Minimalizacja danych — zbiera się tylko te dane, które są rzeczywiście potrzebne do celu przetwarzania.
Prawo do bycia zapomnianym — użytkownik może zażądać usunięcia swoich danych z systemu.
Zgłaszanie naruszeń — wyciek danych musi zostać zgłoszony odpowiedniemu organowi (w Polsce: UODO) w ciągu 72 godzin.

RODO a projekty szkolne

Jeśli w ramach projektu (np. bazy danych z Bloku 17-21) tworzycie system przechowujący prawdziwe dane osobowe kolegów z klasy (imię, nazwisko, oceny), warto używać danych fikcyjnych/testowych — projektowanie "z myślą o prywatności" (privacy by design) to jedna z zasad RODO.

4. Etyka w informatyce — dylematy praktyczne

Plagiat kodu — kopiowanie cudzego rozwiązania (np. z internetu) i podawanie go jako własne, bez wskazania źródła.
Piractwo — nielegalne kopiowanie i rozpowszechnianie oprogramowania, filmów czy muzyki wbrew warunkom licencji.
Sztuczna inteligencja — odpowiedzialne korzystanie z narzędzi AI: rozumienie wygenerowanego kodu, a nie ślepe kopiowanie, oraz świadomość ograniczeń i błędów tych narzędzi.

5. Ćwiczenia praktyczne

Ćwiczenie 1 — rozpoznaj licencję

Wyszukaj w internecie repozytorium dowolnego popularnego projektu open source (np. na GitHubie) i znajdź plik LICENSE. Ustal, jaka to licencja i co konkretnie pozwala robić z tym kodem.

Ćwiczenie 2 — analiza przypadku RODO

Szkolna aplikacja do zapisów na zajęcia dodatkowe zbiera: imię, nazwisko, numer telefonu rodzica, adres zamieszkania i PESEL ucznia. Przeanalizuj, które z tych danych są rzeczywiście niezbędne do zapisu na zajęcia, a które naruszałyby zasadę minimalizacji danych z RODO.

Sprawdź wiedzę

1. Czy publiczna dostępność pliku w internecie oznacza, że można go swobodnie kopiować i modyfikować?

Tak, zawsze Nie — trzeba sprawdzić, na jakiej licencji jest udostępniony Tylko jeśli plik ma więcej niż rok

2. Czym charakteryzuje się licencja GPL w porównaniu do MIT?

GPL jest bardziej permisywna niż MIT GPL wymaga, aby projekt wykorzystujący taki kod również pozostał otwarty (copyleft) GPL i MIT to dokładnie to samo

3. W ciągu ilu godzin od wykrycia naruszenia (wycieku danych) firma musi zgłosić je odpowiedniemu organowi zgodnie z RODO?

24 godzin 72 godzin 30 dni

Podsumowanie bloku

Rozumiem, że publiczna dostępność materiału nie oznacza automatycznie prawa do jego kopiowania.
Znam różnice między głównymi typami licencji oprogramowania (freeware, open source, shareware, komercyjna).
Rozumiem podstawowe zasady RODO: zgodę, minimalizację danych i prawo do bycia zapomnianym.
Potrafię wskazać przykłady nieetycznych praktyk w informatyce (plagiat kodu, piractwo).

← Blok 26: Bezpieczeństwo i sieci Blok 28: Trening CKE — bazy i Excel →