Stolica Ponidzia · Nad Nidą · Świętokrzyskie
Miasto Pięciu Sów · Sarmackie Ateny
Pińczów to jedno z najciekawszych historycznie miasteczek Małopolski – Sarmackie Ateny, stolica polskiej reformacji, miasto kamieniarzy i królów.
Początki Pińczowa sięgają XII wieku, kiedy u stóp wzgórza rozwijał się kamieniołom słynnego kamienia pińczowskiego – miękkiego wapienia, który okazał się jednym z najlepszych materiałów budowlanych w Polsce. Gród obronny chroniący górników został prawdopodobnie zniszczony podczas najazdu Tatarów w 1241 roku.
Prawa miejskie nadał Pińczowowi król Władysław Jagiełło 21 września 1428 roku. W XV wieku miasto trafiło w ręce potężnego rodu Oleśnickich, którzy zbudowali tu swoją rezydencję i ufundowali klasztor paulinów.
Złoty wiek Pińczowa nastał w połowie XVI stulecia, gdy stał się on centrum reformacji w Polsce. Kalwiński szlachcic Mikołaj Oleśnicki wypędził paulinów, zamieniając kościół w zbór. W mieście odbyły się 22 synody protestanckie, działało słynne gymnasium zwane Sarmackimi Atenami. Tutaj przez 6 lat tłumaczono Biblię na język polski (tzw. Biblia Brzeska).
Pod koniec XVI wieku miasto kupił Piotr Myszkowski, biskup krakowski, który zapoczątkował kontrreformację. Paulini wrócili, a Myszkowscy zaangażowali włoskiego artystę Santi Gucciego – architekta dworskiego królów polskich – do przebudowy zamku i zdobienia miasta. To on zaprojektował fontannę na rynku (1593) i piękną kaplicę św. Anny.
W XVII wieku Pińczów dwukrotnie niszczył potop szwedzki. W mieście gościł nawet król Szwecji Karol XII po bitwie pod Kliszowem. Pod koniec XVIII wieku miasto przeszło w ręce rodziny Wielopolskich.
W czasie II wojny światowej Pińczów poniósł olbrzymie straty – zginęła prawie cała społeczność żydowska stanowiąca ok. 70% mieszkańców. W lipcu 1944 roku powstała tu krótkotrwała Republika Pińczowska – wolny skrawek ziemi wyzwolony przez AK i inne oddziały.
Pińczów kryje w sobie historię opowiedzianą nie tylko przez dokumenty, ale i przez barwne podania ludowe – o sowach, strzałach i rzece, która dostała imię nieszczęśliwej dziewczyny.
Dawno temu rycerz wracał z dalekich wypraw. Nocując w okolicach dzisiejszego Pińczowa usłyszał hałas ptaków. Zapalił smolną gałąź i w jej blasku ujrzał na konarze dębu pięć sów. Gdy nastał ranek, rycerz rozejrzał się po okolicy – była przedziwnie piękna: rozległe łąki, wijąca się rzeka, wzgórza z ciemnymi lasami. Postanowił tu pozostać i założył osadę, którą nazwał Pięćsów. Z biegiem wieków nazwa przekształciła się w Pińczów.
Pewien piękny kupiec zatrzymał się w Pińczowie i zakochał się w miejscowej dziewczynie. Ojciec dziewczyny nie chciał wydać jej za kupca bez majątku. Niezgodę wyraził strzałą wystrzelona w kierunku zakochanego. Lecz strzała w locie rozłamała się na dwoje i nie trafiła kochanka. Ojciec uznał to za znak boży i pobłogosławił związek. Złamana strzała do dziś widnieje w herbie Pińczowa.
Dawno temu żyła piękna dziewczyna o imieniu Nida. Zakochała się z wzajemnością, lecz jej ukochany dla innej ją porzucił. Zrozpaczona Nida rzuciła się w nurt rzeki przepływającej przez te ziemie. Odtąd rzeka nosi jej imię, a nad jej zielonymi brzegami snuje się tęsknota za zaginioną miłością. Rzeka Nida dała też nazwę całej krainie – Ponidzie.
Według innego podania ów zakochany kupiec przywiózł ze swoich dalekich podróży nasiona dziwnych kwiatów – róż. Posadził je wokół domu, a z biegiem czasu ogrody różane stały się ozdobą całego miasta. Dlatego Pińczów bywa też nazywany Miastem Róż. Na pamiątkę tej legendy pińczowska fontanna na rynku stoi po dziś dzień w otoczeniu zieleni parkowej.
Pińczów kryje niezwykłe skarby architektury – renesansu, baroku i gotyku – oraz unikatową synagogę z najstarszymi malowidłami w Polsce.
Renesansowe arcydzieło Santi Gucciego z 1600 roku na Górze Zamkowej. Projekt włoskiego artysty-architekta, nadwornego rzeźbiarza polskich królów.
Jedna z najstarszych synagog w Polsce, z przełomu XVI i XVII w. Posiada najstarsze w kraju malowidła ścienne i sufitowe oraz niezwykłe witraże.
Klasycystyczny pałac z pięknym parkiem, zaprojektowany przez włoskiego architekta Henryka Marconiego. Projekt magnacki z XIX wieku.
Kompleks klasztorny z historią sięgającą XV wieku. Miejsce pełne dramatów – wypędzenia, kontrreformacji i powrotów zakonników.
Renesansowy wodotrysk z 1593 r. ufundowany przez Zygmunta Myszkowskiego, zaprojektowany przez Santi Gucciego. Jeden z najpiękniejszych elementów rynku.
Dawna drukarnia ariańska na Starym Rynku Mirowskim – zabytek związany z epoką reformacji i słynną Akademią Pińczowską.
Dawny klasztor paulinów mieści bogatą ekspozycję: makietę nieistniejącego zamku, dzieła sakralne, pamiątki po reformacji i zbiory etnograficzne Ponidzia.
Nowa atrakcja turystyczna – pięć pięknych rzeźb rozmieszczonych w strategicznych punktach miasta, nawiązujących do legendy o nazwie Pińczowa.
Wąskotorowa kolejka turystyczna kursująca na trasie Jędrzejów–Pińczów. Wycieczka przez malownicze krajobrazy Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego.
„Ponidzie wiosenne, Ponidzie leniwe,— Wojciech Belon, „Nuta z Ponidzia"
prężysz się jak do słońca kot,
rozciągnięte po tych polach, lichych lasach w pstrych łozinach…"
Ponidzie to kraina geograficzna rozciągająca się wzdłuż rzeki Nidy – lewego dopływu Wisły. Pińczów leży w samym sercu tej ziemi i słusznie nosi miano jej stolicy. Okolica zachwyca różnorodnością: łąki, doliny, wzgórza gipsowe i wapienne, rozlewiska i starorzecza Nidy.
Cały obszar objęty jest Nadnidziańskim Parkiem Krajobrazowym, który chroni unikatową faunę i florę. Rosną tu miłki wiosenne, groszki pannońskie i wisienki stepowe – rzadkości botaniczne spotykane tylko na Ponidziu. Wśród ptaków obserwować można kulony i czarne bociany.
Wzgórza Ponidzia zbudowane są z gipsu i wapienia – stąd pochodzi słynny kamień pińczowski, użyty m.in. do budowy Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, Sejmu RP i odbudowy stolicy po wojnie.
Aktywni turyści znajdą tu raj: spływy kajakowe Nidą przez rozległe łąki i wikliny, przejażdżki konne w stadninie arabów w Michałowie, piesze szlaki i przejazdy zabytkową kolejką.
W pobliżu Pińczowa warto odwiedzić Wiślicę z romańską kolegiatą Kazimierza Wielkiego, grodzisko w Stradowie – jedno z największych wczesnośredniowiecznych grodzisk w Polsce (VIII–X w., 25 ha!), ogród artystyczny Ogród na Rozstajach w Młodzawach oraz pałac w Chrobrzu z eksponatami celtyckimi sprzed 7500 lat.
Ponidzie to też kraina świątków – figur świętych rzeźbionych w miękkim wapieniu pińczowskim, które od wieków strzegą pól i dróg tej ziemi.
Filmy dodasz przez panel admina →
🎵 Włącz muzykę tła przyciskiem 🔊 i klikaj kafelki — każdy odtwarza prawdziwy dźwięk przyrody Ponidzia!
Dźwięki: BBC Sound Effects · licencja RemArc · użytek niekomercyjny
Strona inspirowana profilem „Pocztówka z Pińczowa" na Facebooku – fanpage'em miłośników małej ojczyzny, zbierającym zdjęcia, filmy i wspomnienia z Pińczowa i okolic Ponidzia.
Chcemy pokazać piękno tego miejsca światu – jego historię sięgającą XII wieku, legendy o pięciu sowach, renesansowe zabytki, urokliwe zakątki rzeki Nidy i życie codzienne małego miasta na południu Świętokrzyskiego.
Masz zdjęcia lub filmy z Pińczowa? Chcesz podzielić się historią lub wspomnieniem? Daj znać!
